Osmanlı alfabesi
Osmanlı Türkçesi, Arap alfabesine Farsçadan alınan dört harf (pe, çim, je, gef) ve Türkçeye özgü sağır kef eklenerek yazılır. Yazı sağdan sola ilerler; harflerin çoğu birbirine bitişir ve kelimedeki yerine göre biçim değiştirir.
Tablodaki Tek, Baş, Orta, Son sütunları bir harfin yalnız başına, kelime başında, iki harf arasında ve kelime sonundaki görünüşünü gösterir. Bitişmeyen harflerin baş biçimi tek biçimiyle, orta biçimi son biçimiyle aynıdır. Okunuş sütunundaki işaretli harfler (ḥ, ṣ, ṭ gibi) bilimsel çeviri yazı karşılıklarıdır.
| # | Harf | Tek | Baş | Orta | Son | Çeviri yazı | Türkçede ses | Sonrakine bitişir | Örnek |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Elif | ا | ا | ا | ا | a, e, â | Kelime başında a, e (ve vav/ye ile birlikte diğer ünlüler); kelime içinde ve sonunda a/â. | Hayır | آدمadam — insan, kişi |
| 2 | Be | ب | ب | ب | ب | b | b; Türkçede kelime sonunda çoğunlukla p okunur (kitab → kitap). | Evet | باباbaba — baba |
| 3 | Pe | پ | پ | پ | پ | p | p | Evet | پارهpara — para |
| 4 | Te | ت | ت | ت | ت | t | t | Evet | تپهtepe — tepe |
| 5 | Se | ث | ث | ث | ث | s̱ | s (Arapçadaki peltek s sesi Türkçede s okunur) | Evet | ثروتservet — zenginlik |
| 6 | Cim | ج | ج | ج | ج | c | c; bazı Türkçe kelimelerde ç okunur (آغاج ağaç). | Evet | جانcan — can, ruh |
| 7 | ÇimÇe | چ | چ | چ | چ | ç | ç | Evet | چایçay — çay |
| 8 | HaHâ-yı hutti | ح | ح | ح | ح | ḥ | h (Arapçada boğazdan gelen sert h; Türkçede düz h okunur) | Evet | حیاتhayat — yaşam |
| 9 | Hı | خ | خ | خ | خ | ḫ | h (Arapça ve Farsçada gırtlaktan gelen hırıltılı h; Türkçede h okunur) | Evet | خبرhaber — haber |
| 10 | Dal | د | د | د | د | d | d; kelime sonunda bazen t okunur (Mehmed → Mehmet). | Hayır | دنیاdünya — dünya |
| 11 | Zel | ذ | ذ | ذ | ذ | ẕ | z (Arapçadaki peltek z; Türkçede z okunur) | Hayır | ذهنzihin — akıl, anlayış |
| 12 | Re | ر | ر | ر | ر | r | r | Hayır | قارkar — kar |
| 13 | Ze | ز | ز | ز | ز | z | z | Hayır | یازyaz — yaz mevsimi |
| 14 | Je | ژ | ژ | ژ | ژ | j | j | Hayır | مژدهmüjde — sevindirici haber |
| 15 | Sin | س | س | س | س | s | s | Evet | سلامselâm — selam |
| 16 | ŞınŞin | ش | ش | ش | ش | ş | ş | Evet | باشbaş — baş |
| 17 | Sad | ص | ص | ص | ص | ṣ | s (kalın) | Evet | صوsu — su |
| 18 | DadZad | ض | ض | ض | ض | ż, ḍ | Türkçede çoğunlukla z, bazı kelimelerde d okunur. | Evet | حاضرhâzır — hazır, mevcut |
| 19 | Tı | ط | ط | ط | ط | ṭ | t (kalın); kalın ünlülü bazı Türkçe kelimelerde d okunur (طاغ dağ). | Evet | طاشtaş — taş |
| 20 | Zı | ظ | ظ | ظ | ظ | ẓ | z (kalın) | Evet | نظرnazar — bakış |
| 21 | Ayın | ع | ع | ع | ع | ʿ | Türkçede ayrı bir ses vermez; ünlüyü taşır, bazen ünlüyü uzatır ya da kısa bir kesinti (’) yaratır. | Evet | ساعتsaat — saat |
| 22 | Gayın | غ | غ | غ | غ | ġ | ğ; Arapça kelimelerde kelime başında g okunur (غریب garip). | Evet | غریبgarip — kimsesiz, yabancı |
| 23 | Fe | ف | ف | ف | ف | f | f | Evet | دفترdefter — defter |
| 24 | Kaf | ق | ق | ق | ق | ḳ | k (kalın ünlülerle) | Evet | قلمkalem — kalem |
| 25 | KefKâf-ı Arabî | ك | ك | ك | ك | k, g, ğ, ñ | k (ince ünlülerle); eski imlada g, ğ, n (sağır kef) ve y sesleri için de kullanılabilir. | Evet | كتابkitap — kitap |
| 26 | GefKâf-ı Fârisî | گ | گ | گ | گ | g | g (ince ünlülerle); bazen ğ. | Evet | گونgün — gün |
| 27 | NefSağır kef | ڭ | ڭ | ڭ | ڭ | ñ | Genizden söylenen n sesi; bugünkü Türkçede n okunur. | Evet | دڭیزdeniz — deniz |
| 28 | Lam | ل | ل | ل | ل | l | l | Evet | بلبلbülbül — ötücü kuş |
| 29 | Mim | م | م | م | م | m | m | Evet | مكتبmektep — okul |
| 30 | Nun | ن | ن | ن | ن | n | n | Evet | نارnar — nar meyvesi |
| 31 | Vav | و | و | و | و | v, o, ö, u, ü, ū | v; Türkçe kelimelerde o, ö, u, ü ünlülerini gösterir; Arapça-Farsça kelimelerde uzun û. | Hayır | وارvar — var |
| 32 | HeHâ-yı hevvez | ه | ه | ه | ه | h, a, e | h; kelime sonunda çoğunlukla a veya e ünlüsünü gösterir. | Evet | هواhava — hava |
| 33 | LamelifLâm-elif | لا | لا | لا | لا | lâ, le | la / le / lâ (lam + elif) | Hayır | لالهlâle — lale çiçeği |
| 34 | Ye | ی | ی | ی | ی | y, ı, i, ī | y; Türkçe kelimelerde ı ve i ünlülerini gösterir; Arapça-Farsça kelimelerde uzun î, bazı Arapça kelimelerin sonunda â. | Evet | ایكیiki — 2 sayısı |
Dar ekranlarda tabloyu yana kaydırabilirsiniz.
Bilinmesi gerekenler
- Sonraki harfe bitişmeyen harfler: elif ا, dal د, zel ذ, re ر, ze ز, je ژ, vav و ve lamelif لا.
- Elif, vav, ye ve he aynı zamanda ünlüleri göstermeye yarar. Ayrıntılar için Ünlüler dersine bakın.
- Kef bağlama göre k, g, ğ ve n okunabilir; gef ve nef, kef'in işaretli biçimleridir. Bkz. Ünsüzlerin farklı okunuşları.
- Hemze ء alfabede ayrı bir harf sayılmaz; Arapça kelimelerde görülen bir işarettir.
Harfleri tanıdıktan sonra bitişme kuralları dersine geçin ya da harf tanıma alıştırmasıyla kendinizi sınayın.