Ders 3 / 10
Ünlüler: elif, vav, ye ve he ile ünlülerin gösterilmesi
Arap yazısında kısa ünlüler için ayrı harf yoktur. Osmanlı Türkçesi, Türkçenin sekiz ünlüsünü dört harfle gösterir: elif, vav, ye ve he. Bunlara imlâ harfleri denir.
Bu derste
- Türkçe kelimelerde ünlülerin hangi harflerle yazıldığını bilmek
- Kelime başındaki ünlülerin elifle yazılışını tanımak
- Kelime sonundaki he'nin a/e okunduğunu fark etmek
Dört imlâ harfi
| Ünlü | Kelime başında | Kelime içinde | Kelime sonunda | Örnekler |
|---|---|---|---|---|
| a | آ (çoğunlukla) / ا | ا | ا ya da ه | آت at · باش baş · بابا baba · اوطه oda |
| e | ا | çoğunlukla yazılmaz | ه | ات et · بش beş · دده dede |
| ı, i | ای | ی | ی | ایش iş · قیز kız · صاری sarı |
| o, ö, u, ü | او | و | و | اون on · قوش kuş · سوز söz · صو su |
Kelime başındaki ünlüler
Arap yazısında bir kelime ünlüyle başlayamaz; bu yüzden ünlüyle başlayan her Türkçe kelime bir elif ile başlar. o/ö/u/ü için elifin yanına vav (او), ı/i için ye (ای) eklenir. a sesi genellikle medli elifle (آ) gösterilir, e sesi ise yalın elifle (ا).
| Osmanlıca | Okunuş | Anlam |
|---|---|---|
| آت | at | binek hayvanı |
| آلتی | altı | 6 sayısı |
| ات | et | et |
| اوچ | üç | 3 sayısı |
| ایكی | iki | 2 sayısı |
| اون | on | 10 sayısı |
Kelime içindeki ve sonundaki ünlüler
Kelime içinde a sesi genellikle elifle yazılır (باش baş, قار kar). e sesi ise çoğu zaman hiç yazılmaz: بش beş, سس ses, گل gel. Kelime sonundaki e (bazen a) sesi he ile gösterilir: دده dede, تپه tepe, اوطه oda.
Vav dört ünlüyü (o, ö, u, ü), ye ise iki ünlüyü (ı, i) karşılar. Hangisinin okunacağını kelimeyi tanımak belirler. Kelimedeki ünsüzler de ipucu verir: kaf ق, tı ط, sad ص, gayın غ çoğunlukla kalın ünlülerle; kef ك ve gef گ ise ince ünlülerle gelir. Örneğin قوش kalın okunur (kuş), گوز ince okunur (göz).
Arapça ve Farsça kelimelerde uzun ünlüler
Arapça ve Farsça kelimelerde elif, vav ve ye çoğunlukla uzun ünlüleri (â, û, î) gösterir; kısa ünlüler ise yazılmaz: كتاب kitâb, نور nûr, فقیر fakîr.
Kendini dene
Bir seçeneğe tıklayın; doğru cevap ve kısa açıklama hemen görünür.
1.Bu kelime nasıl okunur?
ایش
2.Kelime başındaki o, ö, u, ü ünlüleri hangi harflerle yazılır?
3.Bu kelimenin sonundaki he nasıl okunur?
دده