Ders 4 / 10
Harekeler: üstün, esre, ötre ve diğer işaretler
Harekeler, harflerin üstüne ya da altına konan ve kısa ünlüleri gösteren işaretlerdir. Osmanlıca metinlerde çoğu zaman yazılmazlar; ama öğrenme sürecinde, şiirde, sözlüklerde ve karışıklık olabilecek kelimelerde büyük kolaylık sağlarlar.
Bu derste
- Üstün, esre ve ötreyi okuyabilmek
- Cezm, şedde ve tenvinin işlevini bilmek
- Harekeli bir kelimeyi doğru seslendirmek
Temel harekeler
| İşaret | Adı | Gösterdiği ses | Örnek okunuş |
|---|---|---|---|
| بَ | üstün (fetha) | a / e | ba / be |
| بِ | esre (kesre) | ı / i | bı / bi |
| بُ | ötre (zamme) | o / ö / u / ü | bo, bö, bu, bü |
| بْ | cezm (sükûn) | ünlü yok | b |
| بّ | şedde | ünsüz iki kez okunur | bb |
Türkçede ünlüler kalın ve ince olarak ikiye ayrıldığı için bir hareke iki ya da dört farklı sesi karşılar. Örneğin üstün kalın kelimede a, ince kelimede e okunur.
| Osmanlıca | Okunuş | Anlam |
|---|---|---|
| قَلَم | kalem | kalem — iki üstün |
| كِتَاب | kitâb | kitap — esre ve üstün |
| مَكْتَب | mektep | okul — cezmli kef |
| مُعَلِّم | muallim | öğretmen — şeddeli lam |
Tenvin
Harekenin iki kez yazılmasına tenvin denir ve kelimenin sonuna bir n sesi ekler. Osmanlıcada en çok iki üstün görülür ve Arapça kelimelerden zarf yapar; genellikle bir elifin üzerine yazılır ve -en/-an okunur.
| İşaret | Adı | Okunuş |
|---|---|---|
| بً | iki üstün | -an / -en |
| بٍ | iki esre | -ın / -in |
| بٌ | iki ötre | -un / -ün |
| Osmanlıca | Okunuş | Anlam |
|---|---|---|
| تَمَاماً | tamâmen | bütünüyle |
| مَجْبُوراً | mecbûren | zorunlu olarak |
Medde
Elifin üstüne konan dalgalı çizgiye medde denir (آ). Türkçe kelimelerin başındaki a sesini (آت at), Arapça ve Farsça kelimelerde ise uzun â sesini (آدم âdem) gösterir.
Kendini dene
Bir seçeneğe tıklayın; doğru cevap ve kısa açıklama hemen görünür.
1.Esre hangi sesleri gösterir?
2.Bu kelimedeki şedde ne işe yarar?
مُعَلِّم
3.Bu kelime nasıl okunur?
تَمَاماً