Ders 9 / 10
Rakamlar, sayılar ve tarih yazımı
Bir mezar taşının ya da belgenin tarihini okuyabilmek Osmanlıca öğrenenlerin ilk hedeflerinden biridir. Bu derste rakamları, sayı adlarını, Osmanlı'da kullanılan takvimleri ve harflerle sayı yazma yöntemi olan ebcedi öğreneceksiniz.
Bu derste
- Osmanlıca rakamları okumak
- Hicrî ve Rûmî tarihleri yaklaşık olarak Milâdî'ye çevirmek
- Ebced değerlerini kullanmak
Rakamlar
| Rakam | Değer |
|---|---|
| ٠ | 0 |
| ١ | 1 |
| ٢ | 2 |
| ٣ | 3 |
| ٤ | 4 |
| ٥ | 5 |
| ٦ | 6 |
| ٧ | 7 |
| ٨ | 8 |
| ٩ | 9 |
Sayı adları
| Osmanlıca | Okunuş | Anlam |
|---|---|---|
| بر | bir | 1 |
| ایكی | iki | 2 |
| اوچ | üç | 3 |
| دورت | dört | 4 |
| بش | beş | 5 |
| آلتی | altı | 6 |
| یدی | yedi | 7 |
| سكز | sekiz | 8 |
| طقوز | dokuz | 9 |
| اون | on | 10 |
Takvimler
Osmanlı belgelerinde başlıca iki takvim görülür. Hicrî takvim, Hz. Muhammed'in Mekke'den Medine'ye hicretini (622) başlangıç alan bir ay takvimidir; yılı yaklaşık 354 gündür. Rûmî (Mâlî) takvim ise 1840'tan itibaren mali ve resmî işlerde kullanılmaya başlanan, güneş yılına dayanan takvimdir.
- Rûmî → Milâdî: Rûmî yıla 584 eklenir. 1917'den önceki tarihlerde Rûmî yıl Mart'ta başladığından, Ocak ve Şubat ayları için 585 eklenir. Örnek: Rûmî 1344 = 1928.
- Hicrî → Milâdî (yaklaşık): Milâdî ≈ Hicrî − (Hicrî ÷ 33) + 622. Örnek: Hicrî 857 ≈ 1453 (İstanbul'un fethi). Kesin gün için dönüşüm tablosu kullanılmalıdır.
| Sıra | Hicrî aylar (ay yılı) | Rûmî aylar (güneş yılı, Mart'tan başlayarak) |
|---|---|---|
| 1 | Muharrem | Mart |
| 2 | Safer | Nisan |
| 3 | Rebîülevvel | Mayıs |
| 4 | Rebîülâhir | Haziran |
| 5 | Cemâziyelevvel | Temmuz |
| 6 | Cemâziyelâhir | Ağustos |
| 7 | Receb | Eylül |
| 8 | Şâbân | Teşrîn-i evvel (Ekim) |
| 9 | Ramazan | Teşrîn-i sânî (Kasım) |
| 10 | Şevvâl | Kânûn-ı evvel (Aralık) |
| 11 | Zilkâde | Kânûn-ı sânî (Ocak) |
| 12 | Zilhicce | Şubat |
Ebced hesabı
Ebced, her harfe bir sayı değeri veren eski bir sistemdir. Adını ilk dört harfin dizilişinden alır: ابجد (elif 1 + be 2 + cim 3 + dal 4 = 10). Osmanlı şairleri ebcedi "tarih düşürme" sanatında kullanmış; bir mısraın harflerinin toplam değeri, anlatılan olayın Hicrî yılını verecek biçimde beyitler yazmıştır.
| Birler | Onlar | Yüzler | Binler |
|---|---|---|---|
| ا 1 | ی 10 | ق 100 | غ 1000 |
| ب 2 | ك 20 | ر 200 | |
| ج 3 | ل 30 | ش 300 | |
| د 4 | م 40 | ت 400 | |
| ه 5 | ن 50 | ث 500 | |
| و 6 | س 60 | خ 600 | |
| ز 7 | ع 70 | ذ 700 | |
| ح 8 | ف 80 | ض 800 | |
| ط 9 | ص 90 | ظ 900 |
Kendini dene
Bir seçeneğe tıklayın; doğru cevap ve kısa açıklama hemen görünür.
1.Bu sayı hangisidir?
١٩٢٨
2.Rûmî 1340 yılı Milâdî kaç yılına denk gelir?
3.Bu kelimenin ebced değeri kaçtır?
ابجد