Ders 7 / 10
Arapça ve Farsça kelimeler
Osmanlıcadaki kelimelerin önemli bir kısmı Arapça ve Farsça kökenlidir. Bu kelimeler, Türkçe kelimelerin aksine, geldikleri dildeki imlalarını korur. İyi haber şu: Arapçanın kök-kalıp sistemini tanıdığınızda yüzlerce kelimeyi birbirine bağlayarak okuyabilirsiniz.
Bu derste
- Arapça kelimelerde üç harfli kökü bulmak
- Fâil (yapan) ve mef'ûl (yapılan) kalıplarını tanımak
- Sık kullanılan Arapça ve Farsça çokluk biçimlerini ve ekleri tanımak
Arapça: kök ve kalıp
Arapça kelimelerin çoğu üç ünsüzden oluşan bir kökten türer. Kök temel anlamı taşır; kökün kalıba (vezne) dökülmesiyle yeni kelimeler oluşur. Örneğin ك ت ب (k-t-b) kökü "yazmak" anlamıyla ilgilidir.
| Kelime | Okunuş | Anlam |
|---|---|---|
| كاتب | kâtib (kâtip) | yazan, yazıcı |
| كتاب | kitâb (kitap) | kitap |
| مكتب | mekteb (mektep) | yazı yeri; okul |
| مكتوب | mektûb (mektup) | yazılmış; mektup |
| كتب | kütüb | kitaplar |
| Kelime | Okunuş | Anlam |
|---|---|---|
| علم | ilm (ilim) | bilgi, bilim |
| عالم | âlim | bilen, bilgin |
| معلم | muallim | öğretmen |
| معلوم | ma'lûm (malum) | bilinen |
Dikkat edin: كاتب ve عالم aynı kalıptadır (fâil, "yapan"); مكتوب ve معلوم de aynı kalıptadır (mef'ûl, "yapılan"). Kalıbı tanıyan okuyucu, bilmediği bir kökten türemiş kelimenin bile okunuşunu ve kabaca anlamını tahmin edebilir.
Arapça çokluk biçimleri
- -ât eki ات: معلومات ma'lûmât (bilgiler), حیوانات hayvanât (hayvanlar)
- -în eki ین: معلمین muallimîn (öğretmenler)
- Kırık çokluk (kelimenin iç yapısı değişir): كتب kütüb (kitaplar), علوم ulûm (ilimler), اشیا eşyâ (şeyler)
Farsça kelimeler ve ekler
Farsça kelimelerde pe پ, çim چ, je ژ ve gef گ harfleri sık görülür; kelime sonundaki e/a sesi genellikle he ile yazılır (پاره para, پنجره pencere). Bazı Farsça ekler Osmanlıcada çok verimlidir:
| Ek | Anlam | Örnek |
|---|---|---|
| بی bî- | -sız, -siz | بیچاره bîçâre (çaresiz) |
| خانه -hâne | ev, yer | كتبخانه kütüphâne (kütüphane) |
| ستان -istân / -sitân | yer, ülke | گلستان gülistân (gül bahçesi) |
| دار -dâr | tutan, sahip olan | سردار serdâr (komutan) |
| ان -ân | çokluk | یاران yârân (dostlar) |
Kendini dene
Bir seçeneğe tıklayın; doğru cevap ve kısa açıklama hemen görünür.
1.Bu kelime nasıl okunur?
مكتب
2.Bu kelimenin kökü hangisidir?
معلم
3.Bu kelime ne anlama gelir?
بیچاره